Piemonto
Piemonto
Lando Italio
ItalyPiemont.png
Ĉefurbo Torino
Areo 25 400 km²
Loĝantaro 4 273 000 (2020)

Piemonto, itale Piemonte (elp. Pjemonte), estas regiono de Nordokcidenta Italio, la plej vasta post Sicilio.

Borderata norde kaj okcidente de la larĝa zono de montoj, inter la plej altaj en la Alpoj, Piemonton trafluas la rivero Pado kun pluraj alfluantoj; ĉi tie estas la plej okcidenta parto de la Pada Ebenaĵo.

Turistoj venas en Piemonton por ĝui la montojn (precipe vintre, por skiado) sed ankaŭ por viziti la monumentojn kaj la muzeojn de Torino kaj de kelkaj malpli famaj urbetoj. Amantoj naturon nepre vizitu la Nacian Parkon de la Granda Paradizo (it. Gran Paradiso), la unuan nacian parkon kreitan en Italio (1922); pluaj protektataj areoj meritas viziton (inter ili la Nacia Parko de la Granda Valo, Val Grande). Por la religia turismo estas menciindaj la sep Sanktaj Montoj, inter kiuj la sanktejo de Oropa.

Provincoj (Subregionoj)Redakti

La regiono enhavas ok provincojn (Alessandria, Asti, Biella, Cuneo, Novara, Vercelli, Verbano Cusio Ossola kaj Torino).


UrbojRedakti

Sekvas listo de urboj kun pli ol 50 000 loĝantoj.

1 Torino Provinco Torino 900 500 loĝ.
2 Novaro Provinco Novara 102 600 loĝ.
3 Alessandria Provinco Alessandria 91 700 loĝ.
4 Asti Provinco Asti 73 900 loĝ.
5 Moncalieri Provinco Torino 53 300 loĝ.
6 Cuneo Provinco Cuneo 54 700 loĝ.


Esperantaj urbojRedakti

En Piemonto estas du tre aktivaj E-grupoj en la urboj:

Torino

Verĉelo (itale Vercelli elp. Verĉelli)

Aliaj cellokojRedakti

Aliaj gravaj urboj estas Rivoli, Bardonecchia, Susa kaj Ivrea.

KomprenuRedakti

Sur la dentitaj brilaj pintoj, la ĉamo saltas.
De glacieroj egaj la lavango tondras ruliĝante tra la muĝantaj arbaroj. 
Sed el la silentoj de la disŝutita bluo, la aglo eliras en la sunon,
kaj etendas, en malrapidaj deklivaj rondoj, la nigran, solenan flugon.
Saluton, Piemonto! ...
Giosuè Carducci, Rimoj kaj ritmoj / Piemonto, 1890

La termino Piemonto, kiu de la fino de la 12a jarcento aperis skribita en la topografiaj mapoj en la latina versio PedemontiumPedemontis signifas "ĉe la piedo de la montol", kaj fakte Piemonto estas ĉirkauita de altaj montoj ĉe tri flankoj, norde ĉe la limo kun svislando, okcidente ĉe la limo kun Aosta Valo kaj Francio, kaj sude kun Ligurio. oriente ĝi malfermiĝas al la ebenaĵo de la Pada Valo.

TerenoRedakti

 
Altometrio de Piemonto

La teritorio de la regiono povas esti dividita en tri samcentraj bandoj, el kiuj la pli larĝa kaj pli ekstera konsistiĝas el la Alpoj kaj Apeninoj (ĉ. 43% de la regiona teritorio). Interne estas la monteta areo (31% de la teritorio), kiu ĉirkaŭas la ebenan areon (26% de la teritorio).

En la regiono fluas multaj riveroj kaj torentoj, ĉiuj alfluantoj de la rivero Pado, kiu originas ĉe 'Pian del Re', ĉe la piedo de la monto Monviso.  .

 
la rivero Pado en Torino.

HistorioRedakti

EtnojRedakti

KlimatoRedakti

EniriRedakti

Eniri avieRedakti

Eniri trajneRedakti


Eniri buseRedakti

Eniri aŭtomobileRedakti

TransportiĝiRedakti

Transportiĝi perpiedeRedakti

Publika transportoRedakti

Transportiĝi trajneRedakti

Transportiĝi buseRedakti

Transportiĝi aŭteRedakti

VidiRedakti

  • Romia epoko Pordego Palatina kaj strato XX Settembre en Torino. Elfosadoj de Libarno ĉe Serravalle Scrivia. Elfosadoj de Augusta Bagiennorum en la Cuneo-areo.
  • Romanika arto La romaniko estas bone dokumentita en Piemonto. Katedralo Casale Monferrato. Preĝejo San Giorgio en Valperga kaj tiuj de San Bartolomeo kaj la Beata Vergine Assunta en Villadossola. En la Astigiano Abatejo de Vezzolano, Preĝejo San Lorenzo en Montiglio Monferrato, la preĝejo Sanktuloj Nazario kaj Celso en la ĉirkaŭaĵo de Montechiaro kaj la preĝejo San Secondo en Cortazzone. La plej okulfrapaj ekzemploj estas la abatejo Sanktaj Nazario kaj Celso en la areo de Novara kaj la Baziliko San Giulio sur la samnoma insulo en Lago de Orta. La preĝejo San Michele havas transirstilo de romanika ĝis gotika kaj same oni povas diri pri la Kastelo de Gabiano.
  • Gotika arto Ekzemploj de gotiko estas la Katedralo de Asti, la baziliko Sant'Andrea en Verĉelo, la katedralo de Chieri, la preĝejo San Giovanni en Saluzzo kaj tiuj de San Marco kaj Santa Maria delle Grazie en Varallo. La abatejo Sant'Antonio di Ranverso havas freskojn de Giacomo Jaquerio
  • Jarcentoj XV - XVI Ekzemploj de Renesanca arkitekturo estas la Kastelo San Genuario en Crescentino en la Verĉela areo kaj la preĝejo San Cristoforo en Verĉelo.
  • Jarcentoj XVII - XVIII Palaco Borromeo sur Isola Bella (Majora Lago). Ekzemploj de Rokoko estas la palaco de Venaria Reale.
  • Jarcentoj XIX - XX La katedraloj de Novara kaj Alessandria estas ekzemploj de novklasikismo kune kun la Reĝa Kastelo de Racconigi..

FariRedakti

Piemonto havas varian turisman pejzaĝon, kun teritorio kiu prezentas grandan riĉecon da ŝancoj.

LagojRedakti

Tre populara printempe/somere estas la laga areo ĉe la orienta limo de la Regiono (Lago Maggiore, Lago d'Orta kaj Lago di Viverone), kie ekzistas establita hotela distrikto. .

Vintraj kaj montaj sportojRedakti

La areo de vintraj sportoj estas la areo proksime al la okcidenta limo, en Valle di Susa kaj Val Chisone same kiel kelkaj famaj skiejoj ankaŭ en la Cuneo-areo (Limone Piemonte, Artesina) . Ĉiuj neĝaj sportoj estas praktikataj ĉi tie vintre, dum somere la skiliftoj permesas facilan aliron al Alpaj panoramoj de rimarkinda beleco.

Manĝaĵo kaj VinoRedakti

Langhe, Monferrato kaj la areo de Saluzzo estas anstataŭe la hejmo de la "dolĉeco de la vivo", kun multaj agroturismoj kiuj donas la ŝancon aprezi la grandan agrikulturan riĉecon de la Regiono. . Eĉ la areoj de la plej malnova turisma matrico ekipis sin por alfronti kreskantan postulon je altkvalitaj manĝaĵoj kaj vino. La regiona ĉefurbo, Torino, ankaŭ fariĝas montrofenestro de la piemonta teritorio. Establis sin kiel la "ĉefurbo de gusto", ĝi plibonigas la eno-gastronomian heredaĵon de la Regiono danke al multaj profesiuloj kaj la rolo ludita de la "Salono de la Gusto kaj de la Patrino Tero". Ne hazarde la urbo vidis la malfermon de la unua Eataly, sed ankaŭ de novigaj iniciatoj en la kampo de rapida manĝo rilate al lokaj produktoj.

Kultura turismoRedakti

La urbo Torino distingiĝis en la lastaj jaroj pro la remalkovro de rimarkinda historia-arta heredaĵo pro sia rango kiel eŭropa kortego inter la 17-a kaj 19-a jarcentoj. Distingita en la historia centro per tre ordigita kaj bone finita urba formo el arkitektura vidpunkto, simila al kelkaj urboj de najbara Francio, oni povas viziti gravajn muzeojn naskitajn el la kolektoj de la Savoja reganta familio, kiel la egipta muzeo, la Reĝa Armilejo, la Reĝa Biblioteko kaj la "Galleria Sabauda", ​​same kiel palacoj kaj historiaj hejmoj. La urbo estas ĉirkaŭita de rondo de barokaj reĝaj loĝejoj konstruitaj de la Savojo inter la 17-a kaj 19-a jarcentoj, hodiaŭ grupigitaj en la turisma cirkvito de la "Reĝaj Loĝejoj". Gravas ankaŭ la spuroj de la industria pasinteco, kiu ĉiam faris la urbon loko de novigado, pioniro en multaj kampoj. Atestu la Nacian Aŭtomuzeon, proksime de la antaŭa Fiat-fabriko en Lingotto, kaj la Nacia Kinejo-Muzeo loĝigita en la Mole Antonelliana. En la kampo de sporto, la Juventus-Muzeo ĝuis konsiderindan sukceson. La Val di Susa havas rimarkindan histori-artan heredaĵon pro la ĉeesto de la Via Francigena, kun kvar grandaj mezepokaj abatejoj kaj reto de arta heredaĵo disigita en preĝejoj kaj kapeloj en la areo, ambaŭ en la Malsupra kaj Supra Suza Valo.

EkskursojRedakti

Estas multaj ŝancoj por promenoj kaj ekskursoj. Danke al frua praktiko de alpa turismo, preskaŭ ĉiuj montoj de Piemonto prezentas ne nur reton de vojetoj kaj mulvojoj, sed ankaŭ multajn ŝirmejojn, kiuj estas utilaj kiel haltejoj. Tre popularaj estas la strukturoj ĉirkaŭ Monviso, en Val di Susa, en Valli di Lanzo, en Ceresole, ĉe la piemonta flanko de la Parko Gran Paradiso kaj en la Monte Rosa areo.

Vojo "Francigena"Redakti

La Monteto Moncenisio, la Monginevro kaj la valfundo de la Val di Susa estas trafiklokoj por pilgrimantoj de la "Via Francigena" de la Valle di Susa, dum la areoj "Eporediese" kaj "Canavese" gastigas la itinerojn de la Valle d'Aosta peco de la Via Francigena. Survoje vi povas admiri la multajn monumentojn de arto kaj kredo starigitaj de pilgrimantoj kiuj trapasis ĉi tiujn areojn tra la jarcentoj.

KomunikiRedakti

La ĉefa lingvo de la regiono estas kompreneble la itala; la piemonta dialekto estas parolata de ĉirkaŭ 2-3 milionoj da homoj ĉie en Piemonto. En 2004 la regiona konsilio rekonis la piemontan kiel regionan lingvon, kaj ankaŭ decidis protekti la okcitanan, franc-provencan kaj Walser malplimultojn.

AĉetiRedakti

VendejarojRedakti

ManĝiRedakti

Tradiciaj manĝaĵojRedakti

La kamparana tradicio postlasis sian influon al Piemonta kuirarto. "Bollito Misto" kaj "Fritto Misto" estas tradiciaj pladoj de antikva tradicio. La Bollito Misto konsistas el diversaj tranĉaĵoj de bovaĵo kaj porkaĵo, boligitaj kun legomoj kaj servataj kun elekto de saŭcoj (tipa estas la verda bano farita kun petroselo kaj ajlo). La Fritto Misto estas miksaĵo de legomoj, viandoj kaj dolĉaĵoj, diverse batitaj aŭ panigitaj antaŭ esti fritita (ekzemple, dolĉa semolo). Alia tradicia plado estas la Bagna Cauda: ĝi konsistas el saŭco bazita sur ajlo kaj anĉovoj, longtempe kuirita sur tre malalta fajro, kiu estas servata kun diversaj krudaj kaj kuiritaj legomoj (ekz. kruda brasiko, bakita cepo kaj bruligitaj paprikoj). Tipa plado de la Verĉela areo estas la Panissa, kiu estas speco de rizoto konsistanta el rizo de la varioj Arborio, Baldo aŭ Maratelli, faboj de la tipa kvalito kreskigita en Saluggia, cepo, Barbera ruĝa vino, lardo, "salam d'la duja", salo kaj pipro.

Torino estis la centro de la disvastiĝo de ĉokolado tra Eŭropo; en ĝiaj kukejoj estas bonegaj ĉokoladoj (ekz. la Gianduiotto, avela ĉokolado, aŭ la Grappino de amara ĉokolado plenigita per grapo). En Ivrea oni povas trovi ankaŭ la Torta 900, deserton kun bazo de kakaa "pandispagna", plenigita per delikata ĉokolada kremo.


Vegetarismo kaj veganismoRedakti

TrinkiRedakti

AlkoholaĵojRedakti

Piemonto estas fama pro siaj korpaj ruĝaj vinoj, la "Barolo" kaj la "Barbaresco", sed ankaŭ la "Nebbiolo", la "Dolcetto", la "Arneis", la "Freisa", la "Moscato d'Asti", la "Erbaluce di Caluso" ĝuste akiras la aprezon de la ŝatantoj de vino. Sendube ankaŭ la "Gavi", unu el la plej bonaj italaj blankvinoj. La plej multaj el la vitejoj estas en la provincoj de Asti kaj Alessandria, sed vinkultivado prosperas ĉie en la regiono.

Do, Piemonto estas regiono de grandaj vinoj; komencante per la plej fama, la Barolo, jen la listo de la plej gravaj:

  • Alta Langa
  • Asti e Moscato d’Asti
  • Barbaresco
  • Barbera d’Asti
  • Barbera del Monferrato superiore
  • Barolo
  • Brachetto d’Acqui
  • Canelli
  • Cortese di Gavi
  • Dolcetto di Dogliani superiore
  • Dolcetto di Diano d’Alba
  • Dolcetto di Ovada superiore
  • Erbaluce di Caluso
  • Gattinara
  • Ghemme
  • Monferrato
  • Nizza
  • Roero
  • Ruchè di Castagnole
  • Terre Alfieri (Nebbiolo e Arneis)

LoĝiRedakti

Esperanta loĝadoRedakti

KampadejojRedakti

HostelojRedakti

HotelojRedakti

SekurecoRedakti

Piemonto ne prezentas apartajn riskojn el la vidpunkto de krimo, la tuta regiono estas ĝenerale sekura. Klare en ĝia ĉefurbo, Torino, estante tre loĝata urbo ekzistas risko (tamen tre malalta) esti viktimo de ŝtelado. En malgrandaj montaraj urboj, aliflanke, vi povas ripozi trankvile, se vi ekzercas la normalan prudenton.

SanoRedakti

RespektoRedakti

EsperantoRedakti

Lokaj esperantistojRedakti

Esperantaj renkontiĝojRedakti

En 2023 la Universala Kongreso okazos en la ĉefurbo de Piemonto, la urbo Torino.

De 2023-07-29 ĝis 2023-08-05

Torino

https://www.esperanto.it/torino2023

KonsulejojRedakti

Viziti pluRedakti

RimarkojRedakti


Eksteraj ligilojRedakti

 
Ĉi tiu artikolo estas ankoraŭ skizo kaj bezonas vian atenton.
Ĝi jam enhavas skizon sed ne multan plian enhavon. Kuraĝu kaj plibonigu ĝin.