urbo en Kebekio, Kanado
Tero > Ameriko > Nordameriko > Kanado > Kebekio > Montrealo
Montrealo
Montrealo Flago (aŭ blazono)
La malnova haveno en Montrealo
Lando Kanado
Regiono Kebekio
Loĝantaro 1 704 694 (2016)
Alto 31

Montrealo estas la plej granda urbo en Kebekio, kvankam la oficiala ĉefurbo estas alia (Kebekurbo). Ĝi estas ankaŭ la plej granda franclingva urbo en Nordameriko.

KompreniRedakti

Surprize, la milionurbo de Montrealo estas entenata en unu el la insuloj de la rivero Sankt-Laŭrenco, la Insulo Montrealo (sama nomo de la urbo). Tio estas malpli surprize, se oni pripensas ke la Sankt-Laŭrenco estas la elfluanto de la plej grandaj sensalaj lagoj en la mondo, la Grandaj Lagoj, kaj ankaŭ estigas la faman Niagaran Akvofalaron.

Kvankam la insulo estas plejparte ebena, estas tamen malalta monteto nomata tamen monto, la Mont-Royal ("Reĝa Monto"), atinganta 232m. Ĝi donis la nomon al la urbo kaj al la insulo.

En Montrealo la plimulto de la loĝantoj parolas denaske la francan; inter 15% kaj 25% (laŭ malsamaj statiskoj) parolas denaske la anglan; la ceteraj parolas denaske aliajn lingvojn (enmigrintoj aŭ idoj de enmigrintoj).

Sur la rivero estas pluraj havenoj, ĉar Sankt-Laŭrenco estas ŝipirebla.

HistorioRedakti

La unuaj eŭropanoj kiuj atingis la insulon Montrealon estis direktataj de Jakobo Kartiero (Jacques Cartier) kaj alvenis ĉi-tien en 1535. Ili trovis en la insulo vilaĝon de Irokezoj, nomatan Oŝelaga, kaj donis al la plej alta monteto en la insulo sian nunan nomon, Mont-Royal.

En 1611 Samuel de Champlain fondis komercan postenon en la insulo Montrealo (Place Royale), sed nur en 1642 grupeto de ĉirkaŭ 50 francoj estigas etan urbon (Ville-Marie) apud tiu posteno.

La urbo kaj la insulo restas sub Francio ĝis 1760, kiam ĝi estis konkerita de Anglio. En 1867 la tuta Kanado iĝis sendependa.

Dum la 19-a jarcento, la urbo spertis grandan kreskon: en 1801 la loĝantoj estis ankoraŭ nur 9000, en 1901 ili estis jam pli ol 300mil (do, pli ol la 30-oblo). En 2001 la loĝantoj estis 1 040 000 kaj en 2016 ili estis 1 704 694.

KlimatoRedakti

Vintroj estas tre malvarmaj. En decembro, januaro, februaro, komenco de marto, ankaŭ la tagaj temperaturoj restas kutime sub nulo, kaj nokte la temperaturo malaltiĝas ofte ĝis -15°C aŭ -20°C. Eblas tamen rapidaj temperaturŝanĝoj: en 1957, januare, la temperaturo malaltiĝis ĝis -38°C, kaj en 2001, decembre, altiĝis ĝis +18°C.

Someroj estas mezvarmaj, kun tagaj temperaturoj kutime ĉirkaŭ 25°C. Eksterordinare tamen la temperaturo povas atingi kaj superi 35°C (en 1975, aŭguste, ĝi atingis preskaŭ 38°C). Aliflanke, eĉ dum somero povas okazi malvarmetaj noktoj.

Pluvoj estas abundaj, sed ne abundegaj (ĉ. 1000mm jare). Inter decembro kaj marto kutime neĝas. Ankaŭ en aprilo kaj novembro povas neĝi (pli malofte). La kvanto da pluvo- aŭ neĝotagoj ne multe varias dum la jaro, ĝi estas kutime inter 11 kaj 17 ĉiun monaton (la plej malalta nombro okazas en aŭgusto kaj septembro).

EniriRedakti

Eniri avieRedakti

Eniri trajneRedakti

Eniri buseRedakti

MoviĝiRedakti

Publika transportoRedakti

Veturi aŭteRedakti

BicikliRedakti

Estas pluraj biciklaj vojoj. Memoru ke ne ĉiuj pontoj sur la Sankt-Laŭrenco estas biciklireblaj (sed multaj estas, inkluzive la ponton Jacques Cartier).

Eĉ vintre eblas bicikli kun taŭga vestaĵo, sed ne ĉiuj biciklovojoj estas ireblaj kaj sur la Sankt-Laŭrenco nur unu ponto (de la Concorde) estas malferma por bicikloj. Atentu pri glacio!

La servo Bixi luigas biciklojn, preneblajn ĉe multegaj stacioj en la tuta urbo.

PiediriRedakti


VidiRedakti

ATENTU: Pro KOVIM19 aŭ aliaj kialoj, eblas ke kelkaj vidindaĵoj (precipe muzeoj) ne estas malfermaj. Ĉiam kontrolu.
 
Mapo de Montrealo

10 - Placo Kartiero (Place Jacques Cartier), koro de la malnova Montrealo (Vieux-Montréal) - la originala parto de la urbo kreita en la 17-a jarcento. La tuta kvartalo estas vidindaĵo, ĉi tie oni povas senti kvazaŭ oni estus en iu malnova Eŭropa urbo.

11 - Malnova Haveno (Vieux Port), ankaŭ en la malnova Montrealo, kun pluraj kajoj kaj apuda agrabla promenejo.
Oficiala retejo: vieuxportdemontreal.com (angle kaj france)

12 - Kastelo Ramezay (Château De Ramezay) en malnova Montrealo, konstruita en 1705, nun muzeo.
Oficiala retejo: www.chateauramezay.qc.ca (plurlingve)

13 - Placo de Artoj (Place des Arts), hejmo al montrealaj orkestroj kaj operoj, en la mezo de la Spektaĵa Kvartalo (Quartier des spectacles), centro de kulturo en Montrealo. Tie okazas grandaj festivaloj, interalie la Internacia Ĵazfestivalo, FrancoFolies (festivalo de franclingva kantado) kaj Juste pour Rire (Ĝuste por Ridi), la plej granda humorfestivalo en la mondo. Se dum la tempo kiam vi gastas ĉe la urbo ne okazas festivaloj, ne malfeliĉiĝu! La kvartalo plenas je diversaj artgalerioj kaj aliaj spektaĵo-centroj. Metroa halto Place-des-Arts sur la verta linio.

14 - Horloĝa Turo (Tour de l'Horloge) - Turo kun horloĝo videbla de la haveno (iam uzata de la ŝipistoj). Somere vizitantoj povas grimpi la 192 ŝtupojn ĝis impona vido super la urbo. Plej proksima metroa halto: Champ-de-Mars sur la oranĝkolora linio.

20 - Preĝloko Sankta Jozefo de la Reĝa Monto (Oratoire St-Joseph du Mont-Royal) - katolika baziliko fondita en 1904, ĝia kupolo estas unu el la plej grandaj en la mondo. Ĉe la preĝejo okazas multaj koncertoj kaj specialaj celebradoj. Sur la tereno krom la baziliko ankaŭ troviĝas grandioza ĝardeno kaj kapelo kun 10 000 kandeloj. Plej proksima metroa halto: Cote-des-Neiges sur la blua linio.

21 - Katedralo Maria Reĝino de la Mondo (Marie-Reine-du-Monde), ankaŭ dediĉita al sankta Jakobo la Granda - katolika baziliko inaŭgurita en 1894, celanta esti pli malgranda kopio de Sankta-Petro en Vatikano. Plej proksima metroa halto: Bonaventure sur la oranĝkolora linio.

22 - Baziliko Nia Sinjorino (Notre-Dame). Tiu ĉi katolika preĝejo, inaŭgurita en 1829 por anstataŭi malnovan preĝejon konstruitan en la 17-a jarcento kaj ne plu starantan, estas la plej granda preĝejo en Montrealo post Sankta Jozefo kaj entenas multajn valorajn artaĵojn. Plej proksima metroa halto: Place d'Armes sur la oranĝkolora linio.

23 - Preĝejo de Kristo (Christ Church), anglikana katedralo inaŭgurita en 1859, anstataŭ antaŭa preĝejo de 1805 detruita de fajrego. Retejo: www.montrealcathedral.ca. Plej proksima metroa halto: Square Victoria OACI sur la oranĝkolora linio.

30 - Belarta Muzeo (Musée des Beaux-Arts, MBAM). Retejo: Musée des Beaux-Arts de Montréal (france kaj angle). Plej proksima metroa halto: Peel sur la verta linio.

31 - Muzeo Pointe-à-Callière (Musée Pointe-à-Callière, MPAC), historia muzeo kun kromaj ekspozicioj. Retejo: Pointe-à-Callière (france kaj angle). Plej proksima metroa halto: Place d'Armes sur la oranĝkolora linio.

32 - Muzeo de Nuntempa Arto (Musée d'art contemporain, MAC), meze de komercaj galerioj apud la centra trajna stacidomo. Retejo: MAC (france kaj angle). Plej proksimaj metroaj haltoj: Peel sur la verta linio, Bonaventure sur la oranĝkolora.

40 - Botanika Ĝardeno (Jardin Botanique de Montréal) estas vidindaĵo granda je ĉ. 80 ha (190 akroj) kun temaj ĝardenoj kaj multaj forcejoj. Oni konsideras ĝin unu el la plej gravaj botanikaj ĝardenoj en la mondo pro ĝia granda kolekto de specioj (22 000). Retejo: Espace pour la Vie - Montréal - Jardin Botanique (france kaj angle). Plej proksima metroa halto: Pie-IX sur la verta linio.

En/apud la Botanika Ĝardeno estas ankaŭ la Biokupolo (Biodôme, kun 5 ekosistemoj), la Insektejo (Insectarium) kaj la Planedvidejo Rio Tinto Alcan (Planetarium).

41 - Reĝa Monto (Mont-Royal) estas la plej alta pinto en la montreala insulo, kvankam verdire la nomo "monto" superas la faktojn (233 m). Sur granda parto de la monto estas parko vasta ĉ. 200ha, en kiu estas ankaŭ lageto kaj teraso kun vidado super la urbo. La parko estas trairata de buslinio 11, kiu trafas la oranĝkoloran metroan linion ĉe Mont-Royal (3km piede). La lageto estas atingebla piede de Atwater sur la verta linio (1.7km).

42 - Biosfero (Biosphère) en la Parko Jean Drapeau, sur la insuleto Sankta-Heleno meze de la Sankta-Laŭrenco. Muzeo pri la medio en malkutima pavilono konstruita por la Universala Eksposicio en 1967. La tuta parko taŭgas por promenadoj kaj observado de la rivero. Atingebla per metroo (flava linio, Jean-Drapeau) aŭ ŝipe de la Malnova Haveno (ankaŭ aŭte per du pontoj).

Oficiala retejo: www.parcjeandrapeau.com (angle kaj france). Alia retejo: Espace pour la Vie - Montréal - Biosphère.

FariRedakti

LerniRedakti

LaboriRedakti

AĉetiRedakti

VendejarojRedakti

ManĝiRedakti

GRAVA RIMARKO. En ristoracioj, la kutimo postulas ke oni ĉiam donu trinkomon al la kelnero, normale 15% de la kalkulo.
 
Klasika pucino

Se vi ŝatas rapidmanĝaĵojn, en Montrealo nepre manĝu la pucinon (france poutine), enhavantan terpomfingrojn, freŝan grajnan fromaĝon kaj brunan saŭcon. Troveblas ankaŭ variaĵoj kun pluaj konsistaĵoj.

 
Du montrealaj kolbasbulkoj

Ankaŭ provu la montrealan kolbasbulkon (steaméstimé), panbulkon kun vaporkuirita kolbaso, salato de nekuirita brasiko, mustardo, cepoj.

TrinkiRedakti

 
Glacia vino (vin de glace)

Aparta alkoholaĵo de Montrealo kaj Kebekio (similaj vinoj troveblas tamen en aliaj partoj de Kanado) estas la tiel nomata glacia vino (vin de glace, angle icewine). Ĝi ne estas kompreneble farita el glacio, male el frostintaj vinberoj fermentintaj. Ĝi estas acidgusta kaj samtempe pli dolĉa ol ordinaraj vinoj.

Simila estas la glacia pomvino (cidre de glace, ice cider), produktata el frostintaj pomoj fermentintaj.

Pli ordinara sed nepre menciinda estas la kebekia vino. Fakte, malgraŭ la malvarmegaj vintroj, someroj estas sufiĉe varmaj por kreskigi en suda Kebekio iujn variojn de vinberoj kapablajn elteni la malvarman sezonon. La plej altkvalitaj vinoj akiris dum la lastaj jaroj la kvalifikon "IGP" (Indication Géographique Protegée = Indiko Geografia Protektata) kaj la oficialan titolon "IGP Vin du Québec". Eblas scii plu legante "vinsduquebec.com" aŭ... gustumante glason da ĝi en taŭga trinkejo.

LoĝiRedakti

Esperanta loĝadoRedakti

En Montrealo estas 8 gastigantoj de Pasporta Servo (2021/11).

KampadejojRedakti

HostelojRedakti

HotelojRedakti

SekurecoRedakti

EsperantoRedakti

Montrealo gastigis:

kaj gastigos:

Lokaj esperantistojRedakti

Montrealo estas la sidejo de la Esperanto-Societo Kebekia, fondita en 1982.

KonsulejojRedakti

Viziti pluRedakti

  • Malpli ol 1h aŭte (km de Malnova Montrealo)
    • Laval, en alia riverinsulo norde de Montrealo
    • Kahnawake, 17km, mohoka rezervejo
    • Chambly, 31km, kun fortikaĵo konstruita ĉ. 1710
    • Saint-Constant, 28km, kun fervoja muzeo
    • Salaberry-de-Valleyfield, 61km; vizitinda estas la apuda historia loko Coteau-du-Lac (=lagodeklivo), kun signoj de prahomoj ĝis antaŭ 7000 jaroj kaj pli freŝdataj fortikaĵoj
    • Nacia Parko Monto Sankta Bruno (Parc National du Mont-Saint-Bruno), 26km, malgranda sed agrabla, kun lagetoj kaj vojetoj; deviga enirbileto kostas ordinare 9$; informoj ĉe Sépaq

RimarkojRedakti


Ĉi tiu artikolo estas uzebla kvankam ankoraŭ mankas kelkaj informoj.
Ĉu vi kapablas helpi kompletigi ĝin? Do, kuraĝu, faru!